४ फाल्गुन, जनकपुरधाम। महा शिवरात्रि हिन्दू धर्माबलिहरुले भगवान शिवको सम्मानमा मनाइने एक महत्वपूर्ण चाड हो।यस दिन भगवान शिवले सृष्टि, संरक्षण र विनाशको चक्रलाई जनाउने ‘ताण्डव’ नृत्य गरेको पनि जनविश्वास रहेको छ ।
नेपालमा, फाल्गुन महिनाको कृष्ण पक्षको चतुर्थिको दिनलाई महा शिवरात्रिको रूपमा मनाइन्छ। यस पाली महाशिवरात्रि फाल्गुन ६ (फेब्रुअरी १८) शनिबारको दिन रहेको छ। यस दिन श्रद्धालुहरुले उपवास, प्रार्थना र विभिन्न धार्मिक अनुष्ठानहरू द्वारा चिह्नित गरिन्छ। भक्तहरू रातभर जाग्राम बसेर पूजापाठ र मन्त्र जप गरी भगवान शिवको आशीर्वाद लिन्छन्। हिन्दू पौराणिक कथाहरुको अनुसार, भगवान शिवको जन्मदेखि नीलकण्ठको कथा र देवी पार्वतीसँगको विवाहसम्म, हामी किन महाशिवरात्रि मनाउँछौं भन्ने बारे धेरै उत्साह तथा मान्यताहरू छन्।
महाशिवरात्रि किन मनाइन्छ।
माता सतीको मृत्युपछि भगवान शिव गहिरो ध्यानमा गएको धेरै कथाहरुमा भनिएको छ। महाशिवरात्रि फाल्गुन महिनाको अन्धकार पखवाडको 14 औं दिनमा शिव र पार्वतीको मिलनलाई चिन्ह लगाउँदछ।
हिन्दू धर्म अनुसार यस रातमा शिवले संरक्षण, सृष्टि र विनाशको नृत्य गरेको जनविश्वास रहेको छ । कथाको अनुसार महाशिवरात्रिको दिन लाई भगवान शिवलाई धन्यवाद दिने दिन पनि मानिन्छ ।
कथा, समुन्द्र मन्थनको समयको हो जहाँ सबै देवता तथा दानाब हरु बिस देखि चिन्तित भएका थिए र भगवान शिव समक्ष पुगॆका थिए। त्यति बेला भगवान शिवले संसारलाई बचाउनुभयो। शिवले त्यो बिष निल्नुको सट्टा घाँटीमा राख्यो जसले घाँटी निलो भयो। त्यहीँबाट ‘नीलकण्ठ’ नामको उत्पत्ति भएको हो ।
महाशिवरात्रिको ब्रत कथा
हिन्दु ग्रन्थका अनुसार एउटा भक्तिपूर्ण ब्रत कथाको बारेमा उल्लेख गरिएको छ। सुन्दरसेन नामका राजा थिए । एक पटक उनी कुकुरहरू लिएर जंगलमा शिकार गर्न गए। भोक र तिर्खाले त्रसित भएर दिनभरी परिश्रम गरेर पनि कुनै जनावर नभेट्दा उनी रातभरी पोखरीको छेउमा रहेको रुखमा चढे ।
बेलको रुखमुनि बेलपत्रले ढाकिएको शिवलिंग थियो। यसैबीच, रुखको केही टुक्राहरू तोड्ने क्रममा संयोगवश तीमध्ये केही शिवलिंगमा खसे। यसरी शिकारीले संयोगवश व्रत बसे र शिवलिंगलाई बेलपत्र पनि चढाए ।
राति केही घण्टापछि त्यहाँ एउटा मृग आयो । शिकारीले उनलाई मार्न धनुषमा बाण हानेपछि केही बेलपत्र भाँचिएर शिवलिंगमा खसे । यसरी पहिलो प्रहारको पूजा पनि नजानेर नै भयो । मृग पनि जङ्गली झाडीमा हरायो ।
त्यसको केही समयपछि अर्को हिरण निस्कियो । उसलाई देखेर शिकारीले फेरि आफ्नो धनुमा बाण राख्यो। यसपटक पनि रातिको उत्तरार्धमा शिवलिंगमा बेलपत्रको पात र जल खसाएर शिवलिंगको पूजा गरिएको थियो । त्यसपछि त्यही परिवारको अर्को मृग आयो, यसपटक पनि त्यस्तै भयो र तेस्रो घण्टामा शिवलिंगको पूजा गरियो। र त्यो हिरण पनि भाग्यो।
अब चौथो पटक मृग आफ्नो झुण्ड लिएर त्यहाँ पानी पिउन आयो । सबैलाई एकसाथ देखेर शिकारी निकै खुसी भए र फेरि धनुषमा बाण राख्दा केही बेलपत्र शिवलिङ्गमा परे जसले गर्दा चौथो प्रहारमा पनि शिवलिंगको पूजा भयो ।
यसरी शिकारी राजा दिनभर भोक र तिर्खाले रातभर जाग्राम बसे र अनजानमा शिवको आराधना गरी शिवरात्रिको व्रत पूरा गरे ।
पछि जब उनको मृत्यु भयो, यमराजका दूतहरूले उनलाई पाशमा बाँधेर यमलोकमा लगे, जहाँ शिवाजीका गणहरूले यमदूतसँग युद्ध गरे र उनलाई पाशबाट मुक्त गरे। यसरी निषाद भगवान शिवको प्रिय गणमा सामेल भए।
